27. Het Laatste Oordeel - Santa Cecilia in Trastevere (p. 30-31)

Dit is het seizoen van rapportvergaderingen en eindoordelen: de leraren, teruggetrokken in broeierige lokalen, openen de boeken en bepalen vak voor vak de gemiddelde cijfers. Vervolgens discussiëren ze urenlang, terwijl ze de inzet van elke student afwegen, zijn vorderingen gedurende het jaar en er is geen detail dat wordt vergeten, de gebroken arm in februari, de verkering met het meisje uit de tweede klas, de familieproblemen, totdat bijna alle leerlingen zijn vergeven en hoe dan ook zal er voor die enkele gezakten volgend jaar een nieuwe kans zijn.

Een heel ander oordeel is die, welke volgens het Christendom ons allen te wachten staat aan het einde der tijden, wanneer we ons allen als haringen in een ton in het dal van Josafat bevinden en een enkel gebaar voor altijd de uitverkorenen van de verdoemden zal scheiden. We hebben allemaal de huiveringwekkende beelden van Het Laatste Oordeel van Signorelli in gedachten, het fresco in de Duomo van Orvieto, of die van Michelangelo in de Sixtijnse kapel: de duivel die op zijn rug een naakte zondares wegdraagt, of die arme drommel met zijn hand voor zijn gezicht die tot in de eeuwigheid wanhopig is. Minder bekend is het prachtige Laatste Oordeel dat in 1293 door Pietro Cavallini in het klooster van de Santa Cecilia in Trastevere geschilderd werd. De tijd en menselijke nalatigheid hebben het deel verwoest waarop de menigte van uitverkoren en afgewezen mensen was weergegeven, zodat alleen de zone is overgebleven waar Jezus, omgeven door engelen en de apostelen, zijn onomkeerbare beslissingen neemt. Het lijkt wel een rapportvergadering, Christus op de voorzittersstoel als een jonge rector, de apostelen zittend in hun banken als zoveel docenten, de vleugels van de cherubijnen als de gekleurde pennen om onderscheid te maken tussen de cijfers, Maria en Johannes de Doper met gevouwen handen als twee docenten Levensbeschouwing en Natuurkunde, die bidden dat iedereen overgaat. Men taxeert de belangrijkste vakken, goede wil, trouw, barmhartigheid, naastenliefde, en de lichtzinnige vakken, overspel, vraatzucht, apathie. Laten we hopen dat het echt zo zal zijn, een Laatste Rapportvergadering gelijk aan onze rapportvergaderingen op school, en dat de hel zo goed als leeg zal zijn, want we konden weliswaar wat beter ons best doen, maar in wezen hebben we allemaal de school van het leven gevolgd.


Marco Lodoli 2005.

Gevonden in 2013.

26. Zuilengalerij in Palazzo Spada (p. 29-30)

Er zijn kunstwerken waarin het intellect de dominante factor lijkt, waarin elk detail lijkt te zijn voortgekomen uit een bevredigende gedachte van het eigen superieure genie. Het zijn kunstwerken die door hun perfectie bijna een gevoel van onbehagen oproepen, omdat ze iets onmenselijks bevatten, een mateloze ambitie, een pleziertje dat vanwege de onmogelijke uitdagingen helemaal bedoeld is voor de geestelijke vermogens. Het meest spectaculaire werk in dit opzicht is in Rome het zogenoemde 'Perspectief van Borromini' in Palazzo Spada, aan Piazza Capodiferro. We kunnen wel honderd keer dit meesterwerk aanschouwen en ons er elke keer weer over verbazen, en dat telkens op een diepzinnigere manier.

Het gaat om een galerij die loopt vanuit een beeldschone binnenhof, een geheime tuin met drie sprookjesachtige sinaasappelboompjes: we kijken naar de galerij die een meter of dertig, veertig lang lijkt, de Dorische zuilen lopen schuin af in de verte, de tekeningen op de vloer worden geleidelijk aan steeds kleiner met als gevolg dat ons oog verder de diepte in kijkt, naar ginder, waar op het punt waar twee heggen samenkomen een classicistisch beeld zich aanbiedt als een soort eindpunt voor onze blik. Alles is echter bedrog, een spectaculair prestigespel dat ons met open mond laat staan. In werkelijkheid is de zuilengalerij ongeveer acht meter en zestig centimeter lang en de zuilen, de vloer, het plafond met cassettes worden gerealiseerd met een architectonische truc die de spot drijft met onze pupillen.

Goed dan, denken we, het is een ander barok foefje, het is puur vernuft dat honend achter ons uilskuikens staat te lachen. Maar vervolgens draaien we ons honderd keer om om deze galerij die eerder bij een 17^e eeuws pretpark past te zien, want er is nog iets dat ons ontgaat, want achter deze optische rotstreek is er iets dat ons emotioneert.

En op een dag lezen we de volgende regels vol bewondering en morele reflectie, geschreven door kardinaal Bernardino Spada: “Onder de kleinste afmetingen ziet men een immense zuilengang, in een kleine ruimte loopt een lang pad. Een wonder van de kunst: een beeld van een bedrieglijke wereld. Groots alleen ogenschijnlijk, klein zijn de dingen voor wie ze van dichtbij ziet. Op de grond is grootsheid niets anders dan illusie.” Kijk, eindelijk begrijpen we wat ons de ogen bevochtigt: die galerij is niet alleen een subtiel spel van vernuft, het is veel meer, het is ’s werelds waarheid, uitgestrekt in een paar meter.

 

Marco Lodoli 2005.

 

Gevonden in 2010.

 

 

25. Piazza Pino Pascali (p. 28-29)

Rome is rijk aan pleinen die eeuwen aan cultuur en schoonheid in zich verenigen, en we voelen de dichtheid van die illustere geschiedenis als we eroverheen lopen, en we proberen respectvol onze stappen in overeenstemming te brengen met die veelheid aan harmonie, of die op zijn minst niet te verstoren. Maar in onze stad zijn andere pleinen, open als wonden waar het onmogelijk is om stilletjes weg te glippen, omdat je hart te hard klopt tegen de verbijstering en je blik vertroebeld raakt.

Piazzale Pino Pascali is het Piazza Navona van de verdoemenis. Het is een immense rechthoekige vlakte tussen de Via Collatina en de Via Prenestina, een plek die het stratenboekje niet eens opneemt, weggezakt onder een heuvel waar, tussen lompe flatgebouwen, de straten, genoemd naar de meest vooraanstaande Italiaanse schilders zich vervlechten: Morandi, Carrà, De Chirico. Aan een zijde van het grote plein liggen de verwrongen metaalplaten van de autosloperijen door elkaar, waartussen roedels wilde zwerfhonden rondzwerven; aan de andere kant groeperen zich de woonwagens van de zigeuners, en daarvoor vormen hun vrouwen bij de enige gemeentelijke watertap een rij om hun jerrycans te vullen en spelen de kinderen op blote voeten. Verderop, richting Via Severini, bieden de Nigeriaanse hoeren zich aan met hun rug naar je toe, alsof hun exotische gezichten van geen enkel belang zijn, maar alleen hun billen, die allemaal even rond zijn. Richting het viaduct, steunend tegen de muur, staan blanke prostituees, uit Rusland of Albanië, maar ook zeer verlopen Italiaanse vrouwen, wachtend op geld voor een dosis heroïne. Soms stopt er in de winter op het veld tussen het vuilnis een klein circus dat de naam draagt van de meest onfortuinlijke van de neven Orfei of Togni. Eventjes staat er ook een dwerg met een oud paard in de rij voor het fonteintje. En op deze gewonde menselijkheid, op gemillimeterde knulletjes die wegschieten op hun scooters, op de ouderen die langzaam schuifelen in de middagzon, drukt het fatale gevaarte van het nieuwe slachthuis, een stil concentratiekamp, waaruit alleen maar op bepaalde winderige avonden de geur van bloed ontsnapt. “Zij zijn allen schepsels van het leven | en van de pijn. | Hier in gezelschap van armzalige mensen voel ik |mijn gedachten zich het meest zuiveren | daar, waar de straat het schamelst is”: zo schreef Saba over zijn oude stad, versregels die ook hier, in onze nieuwe stad, waar lijken.

 

Marco Lodoli 2005.

 

Gevonden in 2013.

 

24. Dolce Maniera in de Via Barletta (p. 27-28)

Het eiland dat we vandaag najagen, bereikt ons als een metafoor van de hoorn des overvloeds, die magische hoorn die in staat is om tot in de eeuwigheid fruit en heerlijkheden van elke soort uit te stoten. De mythe vertelt dat kleine Zeus tijdens het spelen bij de geit Amalthea, zijn geliefde voedster, een hoorn afbrak, en dus beloofde hij vol spijt en verdriet aan het geitje dat die hoorn voor eeuwig boordevol zou zijn met lekkers om te eten. De genereuze hoorn des overvloeds wordt vandaag de dag weemoedig verpersoonlijkt door zware presse-papiers van marmer en vervelende juwelen. Niettemin blijft de echo van haar vitale vruchtbaarheid en het verlangen om in de wereld iets tegen te komen dat ten minste op die hoorn lijkt bij ons achter.

Als jullie de Via Barletta volgen, zul je een intense emotie ervaren bij het zien van de eerste en laatste hoorn des overvloeds van de moderne tijd. Op elk willekeurig moment van de dag of de nacht word je ingehaald door een onuitputtelijke geur, de ademtocht van een oven die druk bezig is om maar zonder ophouden verfijnde delicatessen te bieden. En uit een ondergrondse grot zie je, uit de hoorn van een wenteltrap geperst, mensen van alle rassen en kleuren komen, de mond breed door een blijde lach en van een snor voorzien door een dot room of door tomatensaus van een stuk pizza. Deze sprookjesachtige grot heet Dolce Maniera, en – zoals de afdeling Spoedeisende Hulp van een ziekenhuis, zoals hoogovens van grote staalfabrieken, zoals het hart – houdt het nooit op om voor ons te werken. Het is een winkeltje dat zonder zich een adempauze te gunnen 24 uur per dag en 365 dagen per jaar open blijft; een rolluik is niet eens nodig, want een hoorn des overvloeds gaat nooit dicht. Als een lege maag of heimwee naar misgelopen tussendoortje ons meevoert, laten we ons opslokken door die wenteltrap en stellen we ons voor die toog waarvoor altijd mensen staan. Er is veel volk, een ontmoedigende muur van ruggen, maar in een duizelingwekkende korte tijd wordt iedereen tevreden gesteld en plotseling zijn wij aan de beurt. Bij dat feest van overvloed wijzen we dit hier en dat daar aan, zoete en hartige dingen, en de mooie bakkersvrouw pakt alles wat we verlangen in. Het kost bijna niets, net als de mooiste dromen. In een ogenblik komen we weer aan de oppervlakte ter hoogte van het asfalt, waar de levensechte wereld is, bittere problemen en ruwe manieren: maar ook het kleine genoegen in ons papieren zakje is werkelijkheid.

Marco Lodoli 2005.

Nog niet gevonden.

23. Het wijkje van Vigna Mangani (p. 26-27)

In Don Quichot belooft de edele en onsamenhangende hidalgo aan Sancho Panza als beloning voor zijn grote trouw het bestuur van een eiland: voor even wordt de belofte verwezenlijkt, maar het is een eiland zonder zee, een droog eiland: een eenvoudig dorp. In wezen zijn ook deze Romeinse eilandjes zo, uitgeknipt in het lichaam van de stad, waardevolle plekjes die alleen omgeven worden door de razende oceaan vol afleiding. Wanneer we ons inschepen op onze scooter hebben we echt de indruk dat we op een mooie en onbekende plek zijn, alsof we ons op een mysterieus eiland bevinden, en dat we voor een paar minuten de denkbeeldige gouverneurs ervan kunnen zijn.

Een plek van dien aard is het wijkje van Vigna Mangani, teruggetrokken op een heuvel boven Via di Pietralata, aan de oever van de Aniene. Het is niet gemakkelijk te vinden, want het is een schuchter en verborgen plekje, met de wereld verbonden door alleen kort en kronkelig weggetje omhoog. Het is op zichzelf gericht, stoort niet en wil niet worden gestoord, het bewaakt met charme zijn rust. Er liggen zoveel lage huisjes met hun binnenhofje of tuintje verstrooid over steegjes die plattelandspaadjes lijken. De bewoners kennen elkaar allemaal, velen zijn hier geboren, in een arcadische tijd waarin taveernes en bakkers waren, wijngaarden en kuddes. De spoorlijn loopt vlakbij, maar het lijkt wel of de treinen welopgevoed langzamer rijden om niet te veel herrie te maken. Op het centrale pleintje staat een kerk. Al zo vaak hebben we over onze verbazingwekkende barokke kerken verteld, boordevol met koorddansengelen en evenwichtschristussen om twee neologismen te gebruiken, waarvan ik hoop dat de meest hartstochtelijke katholieken ze zullen accepteren. Maar dit armoedige bakstenen kerkje is net zo mooi, en misschien nodigt het meer dan haar zeer opgedofte zusterkerken uit voor meditatie en vredige stilte. De Santa Maria delle Grazie is waarschijnlijk de Assepoester van de Romeinse kerken: in een zijvleugel bevindt zich een timmermanswerkplaats dat het kerkje nog nederiger en nog vromer maakt. Op een hoek van het pleintje gluurt een pizzeria, die wereldkampioen spaarzaamheid is: op houten borden eet men voor zeven euro een puike pizza en drink je een lekker biertje. Kortom, bij Vigna Mangani kuiert de tijd met een zachtaardige en eerlijke pas, hiervandaan lijkt de stad slechts het relaas van een gek.

Marco Lodoli 2005.


Gevonden in augustus 2015. 

22. Santa Bibiana (p. 25-26)

Om dit perfecte eilandje te bereiken, hard als marmer en vaag als de oneindigheid, moet men de branding van Piazza dei Cinquecento en van Piazza Vittorio achter zich laten laten en de onstuimige stroom van Via Giolitti afzakken, varend langs de pier van station Termini, met de ogen gericht op de ronde toren die daar verderop oprijst, hoog als een vuurtoren. Precies daar tegenover, voor de tunnel, drijft het kerkje van Santa Bibiana, van binnen gerenoveerd tussen 1625 en 1627 door Gian Lorenzo Bernini in opdracht van paus Urbanus VIII. Het is de eerste architectuuropdracht van Bernini en het is interessant, maar het is binnen, in een nis achter het altaar, alwaar we het werk vinden dat ons de adem beneemt.

De beeldhouwwerken van Bernini die in Rome staan zijn wereldwijd bekend, de heidense meesterwerken van het Borghesemuseum en de mystieke beelden van de Heilige Theresa en de zalige Albertoni: maar bijna onbekend is deze Santa Bibiana, een jonge en beeldschone martelares, voor altijd gevangen in de puurheid van het marmer. Ze staat op haar voeten, zacht leunend tegen een zuil: een hand houdt een gouden palmtak omhoog, symbool van het martelaarschap, en de andere is open en opgericht, als verwijzing naar gehoorzaamheid aan een hogere macht. Ook haar tedere gezicht is gericht naar de hemel, en haar lichtgebogen hals doet denken aan die versregel die zegt: “De sandelboom parfumeert ook de bijl die hem omkapt”. Maar het is in het gewaad waar de barokke inspiratie van Bernini zich manifesteert. Er bestaat op de wereld geen strijkijzer, geen rationele gedachte die de ontelbare kreukels van die mantel kan gladstrijken: het is een gekrioel van rondingen en draperieën, een labyrint van stof dat duizend keer om zichzelf is gewikkeld, en bedenken hoeveel ruimte het zou innemen als het zou worden uitgespreid gaat niet. Misschien zou de stof elke hoek van de stad bedekken, zou die trappen en steegjes omgeven, het universum bekleden. Het is als het water in de fonteinen van Bernini, kolkend in stralen en vloeibare knooppunten die de kabbelende eeuwigheid van de tijd condenseren. Zo verrijst het gezicht van de heilige vanuit de kluwen kleding zoals de obelisk op Piazza Navona oprijst uit het water van de fontein: het is een onmiskenbare sprong uit de chaos van de wereld, een loodrechte gedachte die nog in toom wordt gehouden door het leven.

Marco Lodoli 2005.

Gevonden in augustus 2015.

21. Villa Glori (p. 24-25)

Het eiland van ons ronddolen bezit alles wat nodig is om de warboel van het leven een beetje te ontwarren. Het is zes uur in de middag, de lange stoet auto’s die ons heeft opgeslokt brengt ons terug naar huis en onze gedachten staan stil en koken als de auto’s om ons heen. De radio verdooft ons, ons mobieltje trilt en een claxon dreunt precies in onze nek. Thuis vinden we de tv aan, rinkelt de telefoon, moeten we nog discussiëren en misschien nog een probleem oplossen en dan gaan we weer uit naar een café waar de muziek alles overstemt en de mensen met opgezwollen keel praten. Dit is het moment om het circus, dat zo vaak uit zichzelf – dat beseft men wel – z’n gangetje gaat te verlaten en een ommetje te maken door de Villa Glori.

De wandeling duurt een half uurtje, maar als je net door het hek bent, dijt de tijd uit en wordt ze de zilverachtige tijd van de olijven, de duizelingwekkende tijd van de Romeinse pijnbomen, de tijd die klimt en daalt langs de lanen met steeneiken. In een half uurtje zien we haar geheel en al voorbijglijden, van begin tot eind: van pasgeboren baby’s in hun wandelwagens stuitert ze verder op de kinderen die voetballen, glijdt ze uit over de bezwete huid van jongeren die hardlopen of die elkaar omhelzen in het gras, mindert ze vaart in de gedachtevolle stappen van heren met een hondenriem in de hand en vertraagt ze verder in de over een krant gebogen ruggen van gepensioneerden. En helemaal boven, op het hoogste punt van het park, lijkt de tijd zich op te sluiten achter het hek van het zorgcentrum voor aidspatiënten, in die droefgeestige groene huisjes waar je nooit iemand ziet. Zo wandelt men door de fases van het leven en de gedachten snellen verder als vanzelf, zich ordenend in een parabool.

Maar het is fijn te merken dat de tijd soms verrassingen meebrengt: een ijverige jongen die een boekje zit te lezen, een oude man in trainingspak die meetraint met de jongeren, een elegante vrouw van in de vijftig die midden op een veld slaapt, en daarboven, bij de ingang van het instituut, een vrij magere maar huppelende jongeman die ons zijn verhaal over zijn ziekte Aids vertelt en ons met een aanstekelijke vrolijkheid bezweert dat het hem beter gaat, veel beter, ook de onderzoeken bevestigen dat, en hij houdt niet op met springen en lachen, hij wil dat ook wij goed begrijpen hoe dicht de dood en het geluk altijd bij elkaar liggen.

 

Marco Lodoli 2005.

Nog niet gevonden.

20. De Hortus Botanicus (p. 23-24)

Je hart breekt bij het zien van zoveel platanen die in Rome de laatste jaren ziek geworden zijn en bij het besef hoeveel er zijn geveld om de verspreiding van de besmettelijke ziekte te vertragen. Terwijl je langs de Nomentana of Tor di Quinto rijdt, daar waar ononderbroken bomenrijen voorbijkwamen, schaduw en groen, en wind en vogeltjes tussen de takken, tel je nu droevig de lege plekken op verlaten stoepen. Het lijkt wel een mooie glimlach die door een klap een snijtand en twee hoektanden heeft verloren, en het tandbederf gaat verder. Er is zorg nodig voor de platanen, zoveel is duidelijk, en daarin voorzien de goede tuinmannen van de stad: maar ik geloof dat ook een positieve gedachte kan helpen en daarom nodig ik jullie uit om op pelgrimage te gaan naar het groene eiland waar als een machtige totem de Eerste Plataan van de stad, het Grote Oudje, die zoveel heeft gezien en weet, zich opricht. De hortus Botanicus is de tempel in de plantenwereld: honden en voetballen worden niet toegelaten, wandelen over zijn paden gaat instinctief met een gevoel van stilzwijgend respect, de handen achter de rug en de aandacht geconcentreerd op  de duizend gedaanten die de natuur kan aannemen. Men kuiert tussen palmen uit Egypte en bamboe uit China, cactussen en roosmarijn, irissen en camelia's, zoals in een geïllustreerde encyclopedie, waarin elke afbeelding wordt vergezeld door zijn naam.  Je lijkt op de Ark van Noach geklommen te zijn, maar dan voor planten: tenminste twee van elk, in een variëteit waaraan geen einde mag komen. En op een zeker moment kom je aan de voet van een lange barokke trap - een werk van de grote architect Ferdinando Fuga - waarop je via gebroken treden, waarover het onkruid de baas is, wankelend omhoog klautert. De plataan is daar, aan de rechterkant, oeroud en gigantisch, mooi en indrukwekkend zoals sprookjesbomen. Hij staat er al 400 jaar, misschien zelfs wel 500, nog voordat Christina van Zweden op deze hellingen de Academia dell' Arcadia oprichtte. De regen en de poëzie hebben hem gevoed, en ook geluk heeft hem beschermd tot de dag van vandaag, want tegenover hem is een andere plataan, zijn tweelingbroer, zijn vriend, 10 jaar geleden door de bliksem getroffen. Alleen hij heeft tegen alles weerstand geboden, hoog boven de stad waar al vele dingen zijn vergaan. Aan hem vertrouwen we de lotsbestemmingen van alle platanen in Rome toe.


Marco Lodoli 2005.


Gevonden in 2013.

19. Een zonnevlekje in de Santa Maria degli Angeli (p. 22-23)

Het eiland dat we vandaag gaan zoeken, is een zonnevlekje op een vloer: het lijkt niets voor te stellen, maar het gaat echter om een wonderbaarlijke ontmoeting tussen de menselijke intelligentie en de beweging van de sterren, tussen de zeer beperkte tijd van onze opwachting op aarde en die immense, die het hemelgewelf draagt. In de kerk van de Santa Maria degli Angeli, op Piazza della Repubblica, is een van de grootste zonnewijzers van de wereld, waarschijnlijk de mooiste. De eerste van deze enorme astronomische instrumenten werd gebouwd door Ulugh Bey, kleinzoon van Timoer Lenk, in de Aya Sofia in Constantinopel. Het zijn sprookjesachtige namen, die onze fantasie dragen naar een tijd waarin de sterren het bestaan van de mensen bepaalden en de tijd niet stevig met een horlogebandje vastgesnoerd zat, maar het kortstondige leven in leven zonder eind smeet.

Deze Romeinse zonnewijzer werd uitgevoerd door Francesco Bianchini uit Verona, een beroemde astronoom, en ook botanicus, theoloog, filosoof en wiskundige, en werd ingewijd in 1702 door paus Clemens XI. Om de werking volledig te begrijpen, om te weten hoe laat het is, zou men jaren en jaren moeten hebben doorgebracht in de bibliotheek van meerdere kloosters: wij modernen, zonder dat we het nog begrijpen, zijn al tevreden met de verbazing die voortkomt uit de afgelegde weg van het zonlicht dat, getemd door het gat van een hoog pauselijk schild, zich al eeuwen werpt op het marmer van de vloer, nauwkeurig als een laser. De lijn van het middaguur is een richel van koper met een lengte van 44 meter en wordt links en rechts omgeven door schitterende mozaïeken die de twaalf tekens van de dierenriem voorstellen, dankzij welke dit gigantische uurwerk ook vertelt in welke periode van het jaar we zitten.
Het wekt verbazing te weten dat dit zeer ingewikkelde mechanisme het doel had om zonder fouten de datum van Pasen vast te stellen, dat volgens het concilie van Nicea moest vallen “op de zondag die volgt op de eerstvolgende volle maan na de lentenachtevening”. Vandaag de dag verkruimelen we de tijd in elektronische tienden en honderdsten van een seconde: het is de tijd van de angst, fijn zand van momenten die wanhopig tussen de vingers door glippen. We zeggen altijd dat het 15 uur 21 minuten en 7 seconden is: maar het is maar een punt gescheiden van het ritme van alle dingen, een plopje van een druppel kalmeringsmiddel.


Marco Lodoli 2005.


Gevonden in 2009.

18. De Aventijn (p. 21-22)

We hebben al heel vaak geluisterd naar de fantasieën van vrienden die op zoek waren naar een huis. In vogelvlucht passeren alle wijken van Rome de revue, men loopt hier en daar de wijken af om te bedenken waar men het beste een nestje kan bouwen. Onvermijdelijk komt daar het moment waarop iemand, met zachte stem, bijna bang om teveel te durven, zegt: de Aventijn. En natuurlijk is iedereen het eens met de erkenning dat dit een bijzondere wijk is, misschien wel de beste, zeker de meest rustige. Maar er is er altijd een die het vrijuit durft toe te geven: de Aventijn is toch een beetje triest, ik weet niet of ik er ook daadwerkelijk zou kunnen wonen. En eerlijk is eerlijk, die omhooglopende straten waar men nooit iemand ziet wandelen, de vier kerken, streng als burchten, en verder de sinaasappeltuin, constant gegeseld door de wind, waar verliefde stellen elkaar alleen ontmoeten om afscheid te nemen, die o zo stille pleintjes waarop zelfs de honden zwijgen, kortom alles wordt etherisch en lijkt een toespeling te maken op een droefgeestig niveau van denken en gevoel, op een hogere zin van concentratie en scheiding. De Aventijn is ons Tibet, een spirituele hoogvlakte boven de chaos van het leven, en om daarheen te gaan moet men bestand kunnen zijn tegen de schok van de diepste rust.
Het eiland van de Aventijn is een boek met verdrietige en besliste woorden die bedacht zijn precies in deze wijk, want hier, in de schaduw van Piazza Sant’ Alessio, wilde eens Cristina Campo wonen, een geweldige maar veel te weinig gelezen schrijfster. Haar beroemdste boek is Gli imperdonabili, een verzameling van essay’s die gewijd zijn aan perfectie, maar even mooi – ook al lijkt dit bijvoeglijk naamwoord me onvoldoende voor een tekst die het leven opschudt– is haar boek met brieven aan haar vriendin Margherita Pieracci, Lettere a Mita, gepubliceerd bij Adelphi. De pagina’s werden geschreven tussen 1956 en 1977, het jaar waarin Cristina stierf. Elk is een pas op een innerlijke reis, van een bergpad dat flink stijgt op zoek naar die andere wereld, waar de dingen hun diepste betekenis onthullen. “Wanneer een wezen dat je liefde waardig is op een zeker moment je weigert te ontmoeten, dan is dat omdat die je opwacht op een hogere plek,” schreef Campo en ging naar omhoog. En van binnen had ze de zware stilte van de Aventijn, die rust die bijna pijn doet.

 

Marco Lodoli 2005.

 

Gevonden in 2010.